Bitkiler Homeostazi Yapar Mı? Bir Sıra Dışı Gözlem
Hayatımda birkaç an vardır, onları düşündükçe hem kalbimde hem de zihnimde bir şeyler yerinden oynar. Bazen bir anı, bir bakış ya da bir soru, derin bir anlam taşır. O anlardan biri, Kayseri’nin sıcak yaz akşamlarından birinde yaşandı. Tam o sırada, bir bitkiyle, belki de farkında olmadan, hayatın gizemli denge anlayışına dair yeni bir şey keşfettiğimi hissettim.
Bir bitkinin homeostazisinden söz etmek, kulağa biraz garip gelebilir. Hani, bizim gibi canlılar nasıl ısısını dengede tutarak, metabolizmalarını sürdürebiliyorsa, bitkiler de aynı şekilde kendi dengelerini kurar mı? İşte o gece, bu soruyu düşünürken, belki de bir bitkiden aldığım dersle tüm sorunun cevabını buldum.
O Akşamın Sessizliği
Akşamın geç saatleriydi. Kayseri’de yaz akşamları, hava kararmadan önce kendini sıkıcı bir sıcakla sarar, ama gece olunca hemen serinlerdi. Balkonumda eski bir sandalye var; öyle bildiğimiz sandalyelerden değil, kırık dökük ama sevdiğim, sanki yılların izlerini taşıyan bir şey. İşte o sandalyeye oturmuş, sabah güneşiyle susuz kalan birkaç sukulentin can çekişişini izliyordum. Birkaç gündür onları sulamayı ihmal etmiştim ve şimdi bana kızgın gibi görünüyorlardı.
Bir yandan gözlerim, arka planda Kayseri’nin ışıklarını izlerken, diğer yandan sukulentlerimle aramdaki o sessiz bağlantıya odaklanıyordum. Bir anda, gerçekten de garip bir şey fark ettim: Bitkiler de tıpkı bizler gibi hayatta kalmaya çalışıyordu. Hem de o kadar sessiz ve dikkatlice ki, çoğu zaman bizler fark etmiyorduk. Homeostazi, yani içsel dengeyi sağlama çabası, aslında sadece biz insanların ya da hayvanların sahip olduğu bir özellik değildi. Bitkiler de kendi iç dengelerini kurmak için savaşıyorlardı.
Duygusal Bir Bağlantı
O anda, içimde garip bir boşluk oluştu. Bitkilerle olan ilişkimde, onlara sadece su vermek, ışık sağlamak gibi temel bir şey olarak düşündüm hep. Ama o gece, bir bitkinin, tıpkı ben gibi, hayatta kalma mücadelesi verdiğini fark etmek bana derin bir duygusal şok yaşattı. Hani bir insanın ya da hayvanın hayatındaki anlık bir kaybı hissetmesi gibi… Bitkiler de zorluklarla karşılaşıyorlardı, ama bunu daha az dramatik bir şekilde yapıyorlardı. Onlar da hayatta kalma mücadelesi veriyorlardı, ama biz fark etmiyorduk. Bu, beni bir yandan hayal kırıklığına uğratırken, diğer yandan bir umutla doldurdu.
Sukulentin kurumuş yapraklarına bakarken, fark ettim ki aslında her bir bitki de kendi homeostazisini kurmak için mücadele ediyordu. Gözlemlerime göre, bu bitkiler, az su, fazla ışık ya da fazla sıcaklıkla karşılaştıklarında, tıpkı bizler gibi bir denge arayışı içine giriyordu. Kendi iç dengesini kurmak için suyu sıkı sıkıya tutan, ışığı yönlendiren ve hatta en kötü koşullarda bile varlığını sürdürmeye çalışan bir varlık vardı karşımda.
Bir bitkinin suya ihtiyacı vardı, ama aslında bunun için hayatta kalabilmesi gereken bir düzene ihtiyacı vardı. Bu bana, bizim de duygusal ve fiziksel dengenin kıymetini daha derinden anlamamı sağladı.
O Gecenin Öğrendiğim Şeyi
Bir süre sadece balkonumda oturup, geceyi izledim. Bir yandan düşüncelerim hızla geçiyor, diğer yandan gözlerim sukulentin yapraklarında sabırla izlediği hayatta kalma sürecini takip ediyordu. Evet, belki onların hislerini anlamak, duygusal olarak empati kurmak zordu. Ama bitkiler de tıpkı insanlar gibi, çevrelerinden aldıkları sinyallere karşı bir tepki veriyorlardı. Evrene, doğaya karşı gösterdikleri bu tepkiyi hayal kırıklığı ve umutla izliyordum.
O akşam, hayatın o kadar karmaşık ve anlaşılmaz olmasının sebeplerinden birini daha kavradım. Bir bitkinin, doğal dengesini kurmak için verdiği mücadele aslında bana insanın kendi iç dengesini bulma çabasını hatırlatıyordu. Biz de tıpkı o bitkiler gibi, çevremizdeki koşullar ne olursa olsun, içsel dengenin ve sağlığın peşinden gitmeye çalışıyoruz. Zihnimiz, bedenimiz, duygularımız… Hepsi birer küçük “bitki” gibi, içsel bir homeostazi yaratmaya çalışıyor.
Belki de, evrende ne olursa olsun, bizlerin de bir şekilde hayatı dengeleme çabası bitmeyecek. Bir bitkinin, ilk bakışta basit görünen bir homeostazisi bile, insanın ne kadar karmaşık ve birbirine bağlı bir varlık olduğunun hatırlatmasıydı.
Sonuç: Gözlemlerim, Umutlarım
O gece bitkilerimle ilgili edindiğim yeni bakış açısı, bana farklı bir umut verdi. Kendi içsel dengesini bulmaya çalışan bir bitki gibi, belki de ben de içsel dengesini bulmaya çalışan bir varlıktım. Bitkilerin homeostazisi, aslında bizim de hayatımızdaki dengeyi bulma yolculuğumuzu simgeliyor. Eğer bir bitki, düşük ışıkta bile yaşamaya devam edebiliyorsa, belki de biz de hayatın zorluklarına karşı daha fazla direnç gösterebiliriz.
O akşam öğrendiklerim, bazen yaşamın en küçük detaylarında, en basit şeylerde derin anlamlar sakladığını hatırlatıyor bana. Belki de, bitkiler gerçekten de homeostazi yapıyor. Ama bu sorunun cevabını bulduğumda, en önemlisi, kendimi bulmuş oldum.